Торговля людьми — трагедия века и угроза будущему человечества

Дар ҷаҳони муосир, ки инсоният ба пешрафтҳои азими илмӣ, техникӣ ва иттилоотӣ ноил гардидааст, ҳанӯз ҳам падидаҳое вуҷуд доранд, ки шаъну шарафи инсонро поймол месозанд. Яке аз чунин зуҳуроти даҳшатовар савдои одам мебошад. Ин ҷинояти вазнин, ки имрӯз дар бисёр кишварҳои ҷаҳон паҳн шудааст, ҳамчун шакли нави ғуломдорӣ шинохта мешавад. Гарчанде ҷомеаи башарӣ асрҳо пеш ғуломиро маҳкум карда бошад ҳам, имрӯз он бо шаклу усулҳои нав дубора зуҳур кардааст. Савдои одам танҳо харидуфурӯши инсон нест, балки маҳрум сохтани шахс аз ҳуқуқ, озодӣ ва арзиши инсонӣ мебошад.

Имрӯз гурӯҳҳои муташаккили ҷиноятӣ бо истифода аз мушкилоти иқтисодӣ, муҳоҷирати меҳнатӣ, сатҳи пасти маърифат ва содагии баъзе шаҳрвандон одамонро фиреб дода, онҳоро ба доми истисмор мекашанд. Мақсади асосии онҳо ба даст овардани фоидаи калон аз меҳнат, ҷисм ва зиндагии инсон аст. Ин ҷиноят на танҳо ба як шахс, балки ба тамоми ҷомеа зарари бузург мерасонад.

Савдои одам яке аз сердаромадтарин ҷиноятҳои фаромиллӣ ба ҳисоб меравад. Тибқи таҳлилҳои байналмилалӣ, баъд аз қочоқи маводи мухаддир ва силоҳ, савдои одам аз рӯи даромад дар ҷойи сеюм қарор дорад. Ин нишон медиҳад, ки гурӯҳҳои ҷиноятӣ барои манфиати молӣ аз ҳар гуна усул истифода мебаранд ва ҳатто ҷони инсонро ҳамчун воситаи тиҷорат мебинанд.

Яке аз омилҳои асосии афзоиши савдои одам камбизоатӣ ва бекорӣ мебошад. Вақте инсон барои пайдо кардани зиндагии беҳтар талош мекунад, ӯ метавонад ба ҳар гуна ваъдаҳои дурӯғини “кори сердаромад”, “таҳсил дар хориҷ”, “сафари осон” ва дигар пешниҳодҳои шубҳанок бовар намояд. Ҷинояткорон маҳз аз ҳамин ҳолати равонӣ истифода мекунанд. Онҳо аввал эътимоди шахсро ба даст оварда, баъдан ӯро ба кишвари дигар бурда, ҳуҷҷатҳояшро мегиранд ва маҷбур месозанд, ки дар шароити вазнин кор кунад.

Бисёр ҳолатҳо вуҷуд доранд, ки ҷавонон бо умеди зиндагии беҳтар ба хориҷ мераванд, аммо баъдтар худро дар муҳити ғуломӣ мебинанд. Онҳоро маҷбур мекунанд, ки дар сохтмонҳо, фабрикаҳо, хоҷагиҳои кишоварзӣ ё дигар ҷойҳо соатҳои тӯлонӣ бидуни ҳаққи муносиб меҳнат намоянд. Баъзеҳо зери фишор, таҳдид ва зӯроварӣ қарор гирифта, ҳатто аз ҳуқуқи тамос бо оила маҳрум мешаванд.

Шакли дигари паҳншудаи савдои одам истисмори ҷинсӣ мебошад. Бештар занону духтарон қурбонии чунин ҷиноят мегарданд. Ҷинояткорон бо ваъдаи кор дар меҳмонхона, тарабхона ё марказҳои хизматрасонӣ онҳоро фиреб дода, баъдан маҷбур месозанд, ки ба амалҳои ғайриқонунӣ машғул шаванд. Ин амал на танҳо ҳуқуқи инсонро поймол мекунад, балки ҳаёти маънавию равонии қурбониёнро низ вайрон месозад.

Кӯдакон низ аз хатари савдои одам дар амон нестанд. Дар баъзе минтақаҳо кӯдакон барои меҳнати вазнин, талбандагӣ ё корҳои ғайриқонунӣ истифода мешаванд. Ин яке аз шаклҳои бераҳмонаи истисмор ба шумор меравад, зеро кӯдак ҳанӯз ҷаҳонбинӣ ва имкони ҳимояи худро надорад. Ҷалби кӯдакон ба корҳои иҷборӣ ояндаи онҳоро торик месозад ва онҳоро аз таҳсил, тарбия ва зиндагии солим маҳрум мекунад.

Имрӯз шабакаҳои иҷтимоӣ низ ба воситаи нави ҷалби қурбониён табдил ёфтаанд. Ҷинояткорон тавассути интернет бо ҷавонон шинос шуда, худро ҳамчун соҳибкор, намояндаи ширкат ё шахси хайрхоҳ муаррифӣ мекунанд. Онҳо аксар вақт бо забони ширин ва ваъдаҳои ҷолиб боварии ҷавононро ба даст меоранд. Аз ҳамин сабаб, ҷавонон бояд ҳангоми истифодаи интернет хеле эҳтиёткор бошанд ва ба ҳар гуна пешниҳоди шубҳанок зуд бовар накунанд.

Оқибатҳои савдои одам бисёр вазнинанд. Қурбониён баъди раҳоӣ низ муддати дароз аз ҷиҳати равонӣ азоб мекашанд. Бисёре аз онҳо эътимоди худро ба ҷомеа гум мекунанд, ба депрессия гирифтор мешаванд ва наметавонанд ба зиндагии муқаррарӣ баргарданд. Баъзеҳо ҳатто аз тарси таҳдидҳои ҷинояткорон ҳақиқати зиндагии худро пинҳон медоранд.

Ин ҷиноят ба ҷомеа низ таъсири манфӣ мерасонад. Савдои одам боиси афзоиши ҷинояткории муташаккил, вайрон шудани арзишҳои ахлоқӣ ва коҳиши эътимоди мардум ба амният мегардад. Вақте инсон ҳамчун молу воситаи даромад истифода мешавад, пояҳои инсондӯстӣ ва адолат заиф мегарданд.

Аз ин рӯ, мубориза бо савдои одам вазифаи танҳо мақомоти ҳифзи ҳуқуқ нест. Дар ин раванд тамоми ҷомеа бояд фаъол бошад. Пеш аз ҳама, баланд бардоштани маърифати ҳуқуқии шаҳрвандон аҳамияти калон дорад. Ҳар шахс бояд донад, ки ҳангоми сафар ба хориҷ ё қабули пешниҳоди корӣ аз роҳҳои расмӣ истифода бурдан зарур аст. Тафтиши ҳуҷҷатҳо, шартномаи меҳнатӣ ва эътибори ширкатҳо метавонад инсонро аз бисёр хатарҳо эмин нигоҳ дорад.

Нақши оила дар пешгирии ин ҷиноят хеле муҳим аст. Волидон бояд ҳамеша аз вазъият ва муҳити фарзандон огоҳ бошанд. Муоширати хуби оилавӣ метавонад ҷавононро аз қарорҳои нодуруст нигоҳ дорад. Мактаб ва муассисаҳои таълимӣ низ бояд корҳои фаҳмондадиҳиро пурзӯр намоянд ва ҷавононро дар рӯҳияи ҳушёрӣ ва худогоҳӣ тарбия кунанд.

Давлатҳои ҷаҳон барои мубориза бо савдои одам қонунҳо ва барномаҳои махсус қабул намудаанд. Ҷумҳурии Тоҷикистон низ дар самти пешгирӣ ва мубориза бо ин ҷиноят тадбирҳои муҳим амалӣ менамояд. Қонунгузории кишвар ҳифзи ҳуқуқи қурбониён ва ҷазои сахтро нисбат ба ҷинояткорон пешбинӣ кардааст. Ҳамзамон, ҳамкорӣ бо созмонҳои байналмилалӣ ва давлатҳои дигар барои пешгирии ҷиноятҳои фаромиллӣ аҳамияти калон дорад.

Ҳар як шаҳрванди ҷомеа бояд дарк намояд, ки бетарафӣ метавонад ба паҳншавии чунин ҷиноят мусоидат кунад. Агар шахс ҳолати шубҳанокро мушоҳида намояд, бояд ба мақомоти дахлдор хабар диҳад. Ҳушёрӣ ва масъулиятшиносӣ метавонад ҷони инсонҳоро наҷот диҳад.

Савдои одам доғи сиёҳи ҷаҳони муосир аст. Он арзиши инсонро паст зада, озодӣ ва шаъну шарафи ӯро аз байн мебарад. Мубориза бо ин зуҳуроти хатарнок танҳо дар сурати ҳамкории давлат, ҷомеа ва ҳар як шаҳрванд самар медиҳад. Мо бояд дарк кунем, ки инсон арзиши олӣ аст ва ҳифзи ҳуқуқу озодии ӯ вазифаи муқаддаси ҳар ҷомеаи солим мебошад.

Танҳо бо роҳи дониш, ҳушёрӣ, маърифати ҳуқуқӣ ва эҳтиром ба инсон метавонем пеши роҳи ин фоҷиаи асрро бигирем ва ҷомеаи солиму амн бунёд намоем.