ПОХИЩЕНИЕ И ТОРГОВЛЯ ЛЮДЬМИ НЕЖЕЛАТЕЛЬНОЕ И ОПАСНОЕ ЯВЛЕНИЕ

04 Июня 2026, Четверг

Одамрабоӣ ва одамфурӯшӣ аз ҷумлаи ҷиноятҳое мебошанд, ки аз замонҳои пеш аз ҷониби ашхоси гуногун ва бо ҳадафҳои мухталиф содир карда мешуданд. Гарчанде, ки имрӯз ин амалҳо ҳамчун ҷиноятҳои вазнин ва нақзи ҳуқуқи инсон эътироф шудаанд, дар давраҳои гуногуни таърих шаклҳои гуногуни ғуломдорӣ, асиргирӣ ва хариду фурӯши одамон вуҷуд доштанд. Таърихи инсоният нишон медиҳад, ки одамон дар тӯли ҳазорсолаҳо барои ба даст овардани қувваи корӣ, сарват ва нуфуз аз инсонҳои дигар истифода мебурданд. Бо вуҷуди рушди тамаддун ва пешрафти ҷомеа, ин падида то ҳол пурра аз байн нарафтааст.
Дар замонҳои қадим одамрабоӣ ва одамфурӯшӣ бештар бо ҷангҳо алоқаманд буданд. Дар давлатҳои қадимаи Миср, Юнон ва Рум асирони ҷангиро ба ғуломӣ мегирифтанд. Баъди пирӯзӣ дар ҷанг ҳазорҳо нафар ба ҳайси ғулом фурӯхта мешуданд. Масалан, дар давраи Империяи Рум асирони ҷангӣ дар бозорҳои махсус хариду фурӯш мешуданд. Онҳо дар сохтмони роҳҳо, қасрҳо, маъданҳо ва заминҳои кишоварзӣ истифода мегардиданд. Ғуломон ҳуқуқи шахсӣ надоштанд ва ҳамчун моликияти соҳибони худ ҳисобида мешуданд.
Дар Осиёи Марказӣ низ ҳолатҳои асиргирӣ ва ғуломфурӯшӣ вуҷуд доштанд. Ҳангоми ҷангҳо байни давлатҳо ё қабилаҳо асирон гирифта шуда, баъзан ҳамчун ғулом истифода мегардиданд. Ин ҳолат дар бисёр минтақаҳои ҷаҳон мушоҳида мешуд ва қисми низоми иқтисодии баъзе давлатҳо ба меҳнати ғуломон пеш мерафт.
Дар асрҳои миёна одамфурӯшӣ боз ҳам густариш ёфт. Дар ин давра бозорҳои ғуломфурӯшӣ дар бисёр шаҳрҳои бузурги ҷаҳон фаъолият мекарданд. Масалан, дар баъзе минтақаҳои Шарқи Наздик, Африқо ва Аврупо савдои ғуломон ба яке аз манбаъҳои даромад табдил ёфта буд. Ҳангоми ҳуҷумҳои муғулҳо дар асрҳои XIII–XIV ҳазорҳо нафар асир гирифта шуда, ба минтақаҳои гуногун интиқол дода мешуданд.
Яке аз намунаҳои маъруфи таърихӣ савдои ғуломони африқоӣ мебошад. Аз асри XV то асри XIX миллионҳо нафар аз қитъаи Африқо маҷбуран ба қитъаҳои Амрико ва Аврупо бурда шуданд. Онҳо дар киштиҳои махсус дар шароити бисёр вазнин интиқол ёфта, баъдан ҳамчун қувваи корӣ дар плантатсияҳо ва конҳо истифода мегардиданд. Таърихшиносон ин равандро яке аз саҳифаҳои фоҷиабори таърихи инсоният меҳисобанд. Миллионҳо нафар дар роҳи интиқол ё дар натиҷаи шароити ғайриинсонӣ ҷони худро аз даст додаанд.
Дар асрҳои XVIII ва XIX ҳаракатҳои зидди ғуломдорӣ ба вуҷуд омаданд. Бисёр мутафаккирон, сиёсатмадорон ва фаъолони ҷамъиятӣ бар зидди хариду фурӯши инсон мубориза бурданд. Дар натиҷа як қатор давлатҳо ғуломдориро манъ намуданд. Масалан, дар соли 1807 Британияи Кабир савдои ғуломонро манъ кард ва баъдан дигар кишварҳо низ чунин қонунҳоро қабул намуданд. Бо вуҷуди ин, баъзе шаклҳои пинҳонии одамфурӯшӣ ҳанӯз боқӣ монданд.
Дар замони муосир одамфурӯшӣ шакли нав гирифтааст. Агар дар гузашта инсонҳоро ошкоро ҳамчун ғулом мефурӯхтанд, имрӯз ҷинояткорон бештар бо роҳи фиреб, таҳдид ва сӯистифода ба одамрабоӣ ва одамфурӯшӣ машғул мешаванд. Қурбониёнро бо ваъдаи ҷойи кори сердаромад, таҳсил ё зиндагии беҳтар ба кишварҳои дигар мебаранд ва баъдан онҳоро маҷбур месозанд, ки корҳои вазнин ё ғайриқонунӣ анҷом диҳанд.
Масалан, дар қисме аз кишварҳо ҳолатҳое ба қайд гирифта шудаанд, ки ҷавонон бо мақсади кор ба хориҷ рафта, ҳуҷҷатҳои онҳо гирифта шуда, ба меҳнати маҷбурӣ водор шудаанд. Ҳамчунин, занон ва духтарон бо ваъдаи кор ё издивоҷ фиреб хӯрда, қурбонии истисмори ҷинсӣ гардидаанд. Баъзе кӯдакон низ маҷбур карда мешаванд, ки ба гадоӣ ё дигар фаъолиятҳои ғайриқонунӣ машғул шаванд.
Имрӯз интернет ва шабакаҳои иҷтимоӣ низ ба воситаи асосии фаъолияти ҷинояткорон табдил ёфтаанд. Онҳо тавассути эълонҳои қалбакӣ ва саҳифаҳои сохта шаҳрвандонро фиреб медиҳанд. Аз ин рӯ, коршиносон пайваста таъкид мекунанд, ки ҳар як шахс бояд ҳангоми қабули пешниҳодҳои корӣ ё сафар ба хориҷи кишвар маълумотро бо диққат санҷад.
Ҷомеаи ҷаҳонӣ имрӯз мубориза бо одамфурӯширо яке аз самтҳои муҳимми фаъолияти худ медонад. Созмонҳои байналмилалӣ, аз ҷумла Созмони Милали Муттаҳид, барномаҳои махсуси пешгирӣ ва ҳифзи қурбониёнро амалӣ намудааст. Давлатҳо қонунгузории худро такмил дода, барои ошкор ва ҷазо додани ҷинояткорон чораҳои қатъӣ меандешанд.
Хулоса, одамрабоӣ ва одамфурӯшӣ аз давраҳои қадим то имрӯз дар шаклҳои гуногун вуҷуд доштаанд. Агар дар замонҳои қадим ва асрҳои миёна ин амалҳо бештар бо ҷангҳо ва ғуломдорӣ алоқаманд буданд, дар замони муосир онҳо шаклҳои пинҳонӣ ва мураккаб гирифтаанд. Омӯзиши таҷрибаи таърихӣ нишон медиҳад, ки танҳо тавассути баланд бардоштани сатҳи огоҳии мардум, ҳифзи ҳуқуқи инсон ва ҳамкории байналмилалӣ метавон ба муқобили ин падидаи хатарнок мубориза бурд. Инсон бояд ҳамеша арзиши олӣ дар ҷомеа бошад ва ҳеҷ гоҳ ба василаи тиҷорат ё истисмор табдил наёбад.
Раҳимов Диловар, мудири кафедраи фанҳои ҷамъиятии Коллеҷи омӯзгории Донишгоҳи давлатии Кӯлоб ба номи Абуабдуллоҳи Рӯдакӣ

Поделиться в